Wie aan obelisken of piramides denkt, denkt aan Egypte en niet aan Asia Minor. Toch werden hier in de Romeinse tijd enkele bijzondere obeliskgraven gebouwd. Drie zijn ons overgeleverd: de Eenzame Tombe (‘Tomba del Solitario’) in Hiërapolis (Frygië) en de obeliskgraven van Philiskos en Sacerdos bij Nicea (het huidige İznik in Turkije). De obelisk van Gaius Cassius Philiskos is, met een lengte van 12 meter, de enige van deze drie die nog steeds overeind staat. Van de tombe van Sacerdos rest ons slechts de (Griekse) inscriptie, die ergens in de Byzantijnse tijd gekopieerd is op schrift en toegevoegd werd aan de Palatijnse Anthologie, een verzameling epigrammen.

De inscriptie bestaat uit vijf losse epigrammen in Dorisch dialect. Ze vullen elkaar aan, maar door de overlapping van informatie kunnen ze ook als zelfstandige grafinscripties gelezen worden. Elk epigram lijkt vanuit een ander perspectief te zijn geschreven. Het vierde epigram is geschreven vanuit het perspectief van Sacerdos zelf (ik-verteller) en in het laatste epigram klinkt de stem van zijn vrouw, Severa, die samen met hem onder het monument begraven lag.

Het is onduidelijk wat precies de vorm en de functie van het monument was. De inscriptie spreekt van een πυραμίς, een Egyptisch grafmonument, maar in de Byzantijnse   titel, naar alle waarschijnlijkheid bedacht door de ooggetuige die het graf bezocht en de inscriptie gekopieerd heeft, staat ὀβελίσκος (obelisk). De bijzondere vorm van het monument, dat met zijn vergulde top zo hoog de hemel in reikt dat hij als een ‘buurman van de zon’ kan worden beschouwd of als een ‘ster op aarde’, is misschien verbonden met Sacerdos’ functie als hogepriester van de ‘mysteriën van de hemel’, maar de inscriptie hint er misschien nog meer op dat Sacerdos dit uitzonderlijke grafmonument te danken heeft aan de weldaden die hij verrichtte ten behoeve van zijn vaderstad Nicea, die door een aardbeving werd verwoest. Sacerdos was een geëerd man in de hele panhelleense gemeenschap. Zijn invloed wist zelfs ‘de Ausonische Zeus’ oftewel de Romeinse keizer te vermurwen om alle middelen ter beschikking te stellen om de stad weer in ere te herstellen. In de inscriptie wordt Sacerdos een daimon genoemd, een onsterfelijke macht die tussen goden en mensen in staat. Zo’n machtig man verdient een passend eerbewijs.

Sacerdos was gedurende zijn leven trouw aan de goden en trouw aan zijn vaderland, net als de Homerische held Odysseus. Zijn vrouw Severa vergelijkt zichzelf daarom passend met Penelope, de trouwe vrouw van Odysseus. Misschien steekt ze daar zelfs bovenuit, laat ze middels de obelisk weten. De weldaden van haar man en haar voortreffelijke zoon overschaduwen de daden en deugden van Homerische helden en Severa zelf verslaat een modelvrouw als Penelope met gemak als het gaat om karakter (Penelope stond bekend om haar trouw en haar verstand) en schoonheid. In deze woorden klinkt duidelijk door wie de opdrachtgever is van het monument en de inscriptie: de zoon van Sacerdos en Severa heeft beide ouders een passend eerbetoon willen geven. 

Schermafbeelding 2019-04-22 om 21.45.38.png

Schermafbeelding 2019-04-22 om 21.51.16.png

 

Schermafbeelding 2019-04-22 om 22.55.14.png

 

Meer weten?

Over de Romeinse obeliskgraven in Asia Minor heeft Anne Nyquist in 2014 een uitgebreide Masterscriptie geschreven, die online te lezen is:

THE SOLITARY OBELISK – The Significance of Cult in Hierapolis of Phrygia

 

YouTube filmpje van het obeliskgraf van Philiskos