In het zuiden van Egypte ligt de tempel van Kalabsha. De tempel stamt uit de Romeinse tijd (ca. 30 v. Chr.), maar is gebouwd in Egyptische stijl. In de tempel werden Nubische en Egyptische godheden vereerd, in het bijzonder de Nubische zonnegod Mandulis. In de tempel zijn veel inscripties teruggevonden, waarvan de meeste in het Grieks geschreven zijn (sinds de komst van Alexander de Grote was Grieks de belangrijkste taal in Egypte). De inscripties staan ook online: Gauthier, Le temple de Kalabcha.

wikimedia tempel kalabsha

De Kalabshatempel aan de oever van de Nijl. Dit is niet de oorspronkelijke plek van de tempel. Tussen 1964 en 1968 is de tempel ca. 50 kilometer verplaatst vanwege de aanleg van de Aswandam.
Foto: Wikimedia Commons (File:Templo de kalabsha-lago nasser-2007.JPG)

Nubië, het gebied langs de Nijl in het zuiden van Egypte en in het noorden van Soedan, was van oudsher een smeltkroes van culturen. Vanaf ca. 2500 v. Chr. was het gebied de zetelplaats van het machtige koninkrijk Kerma, dat handel dreef met zowel de Egyptische farao’s als de vorsten van de Hyksos. In de eeuwen die volgden viel het onder de invloedssfeer van grote beschavingen: Koesjitische vorstenhuizen, hellenistische heersers en Romeinen. Vanaf 300 n. Chr. vestigden de Nobatiërs (Nobatae) zich in het gebied op verzoek van de Romeinse keizer Diocletianus. Ze stichtten een zelfstandig koninkrijk, Nobatia, dat tot in de 8e eeuw zou blijven bestaan. In de vijfde eeuw na Christus werd het gebied gekerstend. Oude tempels als die van Kalabsha werden gaandeweg omgebouwd tot kerk.

In Nobatia, een koninkrijk op het kruispunt tussen oudheid en Middeleeuwen, komen we een opvallende inscriptie tegen: op de buitenmuur van de Kalabshatempel liet koning Silko in de vijfde eeuw een Griekse tekst aanbrengen, waarin hij trots vermeldt dat hij de gebieden van Boven- en Beneden-Nubië heeft verenigd. Silko lijkt hiermee het oude Nubië in ere te willen herstellen: in de tijd van de Koesjieten waren Egypte en Nubië eeuwenlang verenigd in één groot rijk. Naast koning van de Nobatiërs (Nubiërs) noemt Silko zich bovendien koning van de Ethiopiërs (een term die Herodotos en Manetho gebruiken voor Koesjieten) en de veroveraar van een gebied dat zich boven Nobatia bevindt (stroomopwaarts gezien, dus ten zuiden van Nobatia). Hij draagt zijn overwinning niet op aan Mandulis (of zijn Egyptische equivalenten Horus en Ra), maar aan ὁ θεὸς, waaruit blijkt dat het proces van christianisering wellicht reeds in gang was gezet: Nubische goden werden, net als Griekse en Romeinse goden, doorgaans met naam vermeld.

De ideologie van Silko om een groot rijk te restaureren met een nieuwe, christelijke grondslag doet denken aan de veroveringen en de symboliek van het keizerschap van Constantijn, ruim 100 jaar eerder. Dit is waarschijnlijk geen toeval. Het Byzantijnse rijk beschouwde Constantijn als zijn stichter en de christelijke kerken in het oosten vereerden hem als een heilige. Nubië en Egypte stonden in contact met het Byzantijnse rijk. De inscriptie is vast niet voor niets in het Grieks opgesteld: de taal van de hellenistische voorgangers van Silko én de taal van het Byzantijnse Rijk.

Voor wie het interessant vindt de inscriptie zelf te lezen of voor onderwijsdoeleinden te gebruiken, heb ik de tekst opgedeeld in korte, begrijpelijke eenheden en van het nodige commentaar voorzien. Tot slot heb ik een vertaling toegevoegd:

Schermafbeelding 2018-07-31 om 02.47.36.png

Schermafbeelding 2018-08-01 om 22.21.19.png

 

Schermafbeelding 2018-08-02 om 01.27.14.png

Schermafbeelding 2018-08-02 om 01.27.32.png

 

Silko_of_Nobatia
Onder de inscriptie op de buitenmuur van de Kalabshatempel is een afbeelding gekerfd van koning Silko op een paard die de vijand onderwerpt. Hij wordt gekroond door een gevleugelde Victoria/ Nikè. Dergelijke symboliek komen we ook tegen bij Hellenistische, Romeinse en Byzantijnse afbeeldingen, bijvoorbeeld op munten. Zo’n afbeelding zou best als voorbeeld gediend kunnen hebben voor deze graffito. De kroon met de hoge punten stelt waarschijnlijk de fulgens corona voor, een kroon die voorkomt in de iconografie van zowel de Egyptenaren, Alexander de Grote en zijn opvolgers als de Romeinen. Constantijn liet zich ook afbeelden met deze stralenkroon. Foto: Wikipedia Silko of Nobatia

 

 

Meer weten?

Salim Faraji, Roots of Nubian Christianity Uncovered: The Triumph of the Last Pharaoh (Africa World Press, 2012)

R. J. Dann, The Archaeology of Late Antique Sudan (Amherst, New York, 2009)

 

Websites:

https://homepage.univie.ac.at/helmut.satzinger/Wurzelverzeichnis/Silko_Inscription.html

https://epigraphy.packhum.org/text/218208?&bookid=366&location=9

 

Advertenties