Waar en wanneer precies was de dichter Asklepiades van Samos actief? Afgezien van een handvol epigrammen waar zijn naam boven staat, hebben we niet veel aanknopingspunten. Zijn naam doet vermoeden dat hij afkomstig was van het Griekse eiland Samos. Vermoedelijk was hij bevriend met Hedylos, een epigrammendichter die ook van het eiland kwam.

Asklepiades wordt verder een aantal keren in verband gebracht met Poseidippos (gelatiniseerde naam: Posidippus), een Alexandrijnse dichter die rond dezelfde tijd actief was; van sommige epigrammen is niet duidelijk of ze van Asklepiades of van Poseidippos zijn.

Ook andere dichters aan het hof van Alexandrië (Egypte) waren bekend met het werk van Asklepiades en bewonderden hem zeer. Kallimachos (ca. 305 – 240 v. Chr.) heeft zich door zijn werk laten inspireren, in ieder geval voor epigrammen 12.135 en 6.308 (daar Asklepiades’ werk voor het grootste deel verloren is gegaan, zullen we nooit weten hoe groot de invloedssfeer precies was) en Theokritos laat in Idylle 7 een personage spreken over de grote dichter Sikelidas uit Samos  (Σικελίδαν…τὸν ἐκ Σάμω), een pseudoniem voor Asklepiades (of zijn echte naam volgens Meleager (1e eeuw v. Chr.) in A.P. 4.1).

Hoe kan het dat een dichter uit Samos zo’n grote populariteit genoot aan het Egyptische hof? Hoe raakte hij hier verzeild? We hebben geen aantoonbaar bewijs dat Asklepiades op een zeker punt ook daadwerkelijk naar Alexandrië is afgereisd, maar Samos viel vanaf ca. 300 v. Chr. onder de Egyptische invloedssfeer en maakte onderdeel uit van het rijk van Ptolemaeos I, een vertrouweling van de Macedonische vorst Alexander de Grote.  Ptolemaeos werd na de dood van Alexander aangesteld als satraap (beschermvorst) van het door Macedonië veroverde Egypte. Egypte werd dus in korte tijd gehelleniseerd: tal van dichters, wetenschappers en geleerden trokken uit alle gebieden van de Griekssprekende wereld naar het hof van Ptolemaeos in Alexandrië, de nieuwe hoofdstad van Egypte. Bij Samos (en ook bij het naburige eiland Kos) lag een deel van de Egyptische vloot en er was bovendien veel handels- en passagiersverkeer van en naar Egypte.

Het is dus goed mogelijk dat Asklepiades naar Egypte is afgereisd. In ieder geval hebben zijn gedichten en zijn reputatie nog tijdens zijn leven Alexandrië bereikt. Asklepiades heeft op zijn beurt de hellenisering en de effecten hiervan op de snel veranderende samenleving van dichtbij meegemaakt. Een kort epigram onder zijn naam laat dit goed zien en geeft ons tevens een datering voor zijn werk:

Schermafbeelding 2017-07-29 om 02.17.05.pngAls Asklepiades bevriend was met Hedylos, zoals de (latere) bronnen melden, en als Asklepiades Kallimachos en Theokritos inspireerde met een reeds indrukwekkend oeuvre, dan moet de Berenike die hier genoemd wordt, de tweede vrouw van Ptolemaeos I zijn: Berenike I ( ca. 340 – 268 v. Chr.). We weten helaas niet om welk standbeeld het gaat (het kan ook een standbeeld op Samos of Kos zijn), maar Asklepiades was bekend met de Ptolemaeën; misschien is dit epigram wel in hun opdracht geschreven.

Er is nog een epigram dat in de richting wijst van Ptolemaeos. Helaas weten we van dit epigram niet 100 procent zeker of het van Asklepiades is:

Schermafbeelding 2017-07-29 om 01.26.39.png

Er zijn in de geschiedenis nogal wat Kleopatra’s geweest, dat maakt het lastig om aan dit epigram een datum en een auteur toe te schrijven. De eerste Kleopatra die in Egypte een troon besteeg, deed dat rond 200 v. Chr. Dat is te laat voor Asklepiades. Alle Kleopatra’s van Ptolemaeïsch Egypte waren echter vernoemd naar de zus van Alexander de Grote: Kleopatra van Macedonië. Zij was een invloedrijke vrouw met politieke macht. Na de dood van haar broer werd ze bovendien een gewilde huwelijkskandidaat voor een ieder, die het rijk van Alexander voor zichzelf wilde opeisen. Ptolemaeos zou haar ook een aanzoek hebben gedaan. Tot een huwelijk kwam het echter niet: Kleopatra werd vermoord in 308 v. Chr.

Terug naar de vraag waar en wanneer Asklepiades actief moet zijn geweest. Op basis van deze twee epigrammen en de hierboven genoemde bronnen, dateren filologen zijn dichterscarrière voorzichtig tussen 309/ 308 v. Chr. en ergens nabij of voorbij 270 v. Chr. Vanaf zijn thuishaven te Samos was Asklepiades goed op de hoogte van de ontwikkelingen in Alexandrië en ik acht het zeker niet onmogelijk dat hij vanaf hier een keer de oversteek naar Egypte heeft gemaakt.

 

Berenice_I_portrait
Muntportret van Berenike I, bron: Wikipedia, Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com

 

 

 

 

Advertenties