De Grieken uit de oudheid waren gek op sport en met name fysieke training, die mannen in staat stelde hun kracht en dapperheid te tonen. Denk aan hardlopen, worstelen, speer- en discuswerpen, maar zeker ook aan paardensport. Op grote evenementen (agones) kwamen de beste sporters uit verschillende stadsstaten bij elkaar om zich met elkaar te meten in verschillende disciplines. De inzet was hoog: niet alleen de eer van de sporter en zijn familie, maar met name die van de stad (polis) stond op het spel. De winnaar kreeg een krans en werd gedurende de rest van zijn leven overladen met eerbewijzen en geschenken.

De Spartaanse koning Agesilaus II was een groot liefhebber van paarden, maar was minder te spreken over de hippische topsport in zijn tijd: ‘Om goed te kunnen presteren bij het onderdeel wagenrennen, hoef je geen echte sportman te zijn’, aldus de koning, die zelf ook paarden fokte, ‘Succes in de paardensport is een kwestie van geld.’

Om te bewijzen dat iedereen succes kon hebben op dit onderdeel, daagde hij zijn zusje Kyniska uit om deel te nemen aan de Olympische Spelen. Er wordt weleens gedacht dat Agesilaus dit deed om de paardensport belachelijk te maken, maar dit is zeker niet het geval. Races met strijdwagens waren van oudsher voorbehouden aan mythische helden en koningen en vormden het belangrijkste onderdeel op de spelen van Olympia. De reputatie van Sparta stond op het spel. Agesilaus wist dat zijn zusje een talentvolle fokster was en over goede paarden beschikte.

Helaas was het volgens de toen geldende regels van de Olympische Spelen voor vrouwen verboden om het wedstrijdterrein, dat grotendeels bevolkt werd door naakt sportende mannen, te betreden. Kyniska kon dus niet zelf haar eigen vierspan mennen. In plaats daarvan stelde zij een team samen, dat onder haar naam de paarden uitbracht op het onderdeel tethrippon (vierspanrace), dat gold als het moeilijkste onderdeel binnen de paardensport.

Kyniska won de Olympische Spelen van 396 voor Christus en ook de daaropvolgende Spelen van 392 voor Christus. Hiermee werd zij de eerste vrouw uit de geschiedenis die een Olympische overwinning behaalde. De Spartanen waren trots en Agesilaus helemaal: hij liet voor zijn zus een bronzen beeldengroep oprichten in de tempel van Olympia. Niet alleen Kyniska zelf werd hier vereeuwigd, maar ook haar wagen, haar paarden en haar wagenmenner werden afgebeeld.

Van het standbeeld zelf hebben we helaas alleen een beschrijving over van Pausanias (tweede eeuw na Christus). Hieruit blijkt nog eens dat de overwinning van Kyniska een enorme indruk moet hebben achtergelaten in de antieke wereld. On(?)bedoeld hadden de Spartanen hiermee een deur opengezet voor vrouwen in de (paarden)sport: in de jaren die volgen, verschijnen meer vrouwennamen op de overwinningslijsten van de Olympische Spelen en andere agones, waaronder die van Arsinoë II, een bekende Egyptische vorstin.

Archeologen hebben in Olympia de sokkel teruggevonden, waarop Kyniska’s standbeeld moet hebben gestaan (ongetwijfeld een uitdagende verschijning voor mannelijke sporters, die het terrein betraden). Dit staat erop geschreven:

Σπάρτας μὲν [βασιλῆες ἐμοὶ]

πατέρες καὶ ἀδελφοί, ἅ[ρματι δ’ ὠκυπόδων ἵππων]

νικῶσα Κυνίσκα εἰκόνα τάνδ’ ἔστασε· μόν[αν]

δ’ ἐμέ φαμι γυναικῶν Ἑλλάδος ἐκ πάσας τό[ν]-

5    δε λαβε͂ν στέφανον.

‘Koningen van Sparta, dat waren mijn voorouders, mijn vader en broers. Ik, Kyniska, winnares in een wagen(race) met vlugvoetige paarden, liet dit standbeeld oprichten. Ik verklaar dat ik de enige vrouw ben in heel Hellas die ooit deze krans won.’

Tekening van een ingespannen vierspan.
Tekening van een ingespannen vierspan. Een typische Griekse strijdwagen werd voortgetrokken door tenminste twee paarden, die onder een juk werden ingespannen. Eventuele extra paarden werden bijgeplaatst aan een losse halsriem. Afbeelding afkomstig uit D. Vanhove, Sport in Hellas, van spel tot competitie (Gent, 1992), een overzichtscatalogus van een tentoonstelling in Brussel (ter gelegenheid van de Olympische Spelen in Barcelona).

 

http://epigraphy.packhum.org/text/213965

Advertenties